Γέροντας Γαβριήλ (Bunge) – για την ΟΕΚ, το μαρτύριο στο Σβιατογκόρσκ και την κρίση της ιστορίας
Η σύνταξη του SPJ στη Γερμανία επισκέφθηκε στην Ελβετία τον σχηματοαρχιμανδρίτη Γαβριήλ (Bunge) – γνωστό ορθόδοξο θεολόγο, πατρολόγο και συγγραφέα βιβλίων για την προσευχή. Ο 86χρονος γέροντας μίλησε ανοιχτά για τη δολοφονία του μοναχού της Λαύρας του Σβιατογκόρσκ, τον οποίο θεωρεί μάρτυρα, για την πιστότητα της ΟΕΚ κατά τα χρόνια των διωγμών και για την τύχη του μητροπολίτη Αρσενίου. Εξήγησε επίσης γιατί ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος στο ζήτημα της Ουκρανίας ενήργησε υπό πίεση, και τι περιμένει τους υπαίτιους του σχίσματος στην κρίση της ιστορίας.
Ροβερέντο. Ένα μικρό χωριό στο ιταλόφωνο τμήμα της Ελβετίας, κοντά στο Λουγκάνο. Εδώ, στη Μονή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, ζει εδώ και πάνω από σαράντα χρόνια ο σχηματοαρχιμανδρίτης Γαβριήλ (Bunge) – γνωστός ορθόδοξος θεολόγος και συγγραφέας βιβλίων για την προσευχή και τον μοναχικό βίο. Εδώ έρχονται άνθρωποι από διάφορες χώρες του κόσμου για να εξομολογηθούν, να κοινωνήσουν και να λάβουν πνευματική συμβουλή.
Η συνέντευξη με τον γνωστό Ελβετό γέροντα ήταν πολύ ανοιχτή και ειλικρινής – χωρίς προσπάθειες να επιλεγούν βολικές διατυπώσεις ή να αποφευχθούν δύσκολα θέματα. Τη δημοσιεύουμε όσο το δυνατόν πιο κοντά στα λόγια του πατρός Γαβριήλ, ο οποίος στο τέλος της συνέντευξης χαμογέλασε και είπε στον ανταποκριτή του UOJ: «Και από ποιον ή τι να φοβάμαι; Είμαι ήδη 86 χρονών».
Η συνέντευξη ξεκίνησε με την τραγωδία που συγκλόνισε τον ορθόδοξο κόσμο. Στις 23 Αυγούστου 2026, στην Ιερά Λαύρα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Σβιατογκόρσκ, ομάδα αγνώστων επιτέθηκε στους μοναχούς της μονής. Σύμφωνα με έναν από τους επιζώντες, οι επιτιθέμενοι ήταν ντυμένοι με στρατιωτική στολή και απαιτούσαν να απαντήσουν στο σύνθημα «Δόξα στην Ουκρανία!». Ο μοναχός Βαρσανούφιος σκοτώθηκε, ο μοναχός Γρηγόριος και ο δόκιμος Ανδρέας τραυματίστηκαν σοβαρά. Τα τελευταία λόγια του πατρός Βαρσανουφίου, που άκουσε η αδελφότητα, ήταν: «Δόξα τω Κυρίω Ιησού Χριστώ!.. Είμαι μοναχός».
– Πώς μάθατε για την τραγωδία στη Λαύρα του Σβιατογκόρσκ;
– Λάβαμε αυτή την είδηση μέσω των κοινωνικών δικτύων. Είδαμε επίσης φωτογραφίες, ιδίως του σκοτωμένου μοναχού, τον οποίο, όπως μου είπαν, μαχαίρωσαν.
Εγώ ο ίδιος δεν έχω επισκεφθεί ακόμη τη Λαύρα του Σβιατογκόρσκ. Έφτασα μόνο μέχρι το Ποτσάεφ. Αλλά ο πατήρ Ευσέβιος (βοηθός του γέροντα. – Σύνταξη) γνωρίζει αυτή τη μονή προσωπικά.
Και πρέπει να πω ότι δεν πρόκειται μόνο για τον σκοτωμένο μοναχό, αλλά γενικότερα για την κανονική Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, με την οποία νιώθουμε βαθύ προσωπικό δεσμό – χάρη σε προσωπικές γνωριμίες και φιλίες.
Είμαι βαθύτατα εντυπωσιασμένος από την αταλάντευτη πιστότητα των αδελφών μας, οι οποίοι στις πιο δύσκολες συνθήκες παραμένουν πιστοί μέχρι θανάτου – κυριολεκτικά μέχρι θανάτου. Διότι αυτός ο μοναχός θα μπορούσε εύκολα να σώσει τη ζωή του, αν υπάκουε στην απαίτηση των δολοφόνων του. Αλλά δεν το έκανε.
Απάντησε ως χριστιανός. Και η δόξα ανήκει μόνο στον Θεό. Είμαι βαθύτατα εντυπωσιασμένος από αυτό και πρέπει να πω ότι είμαι περήφανος που είμαι κι εγώ μέλος αυτής της Εκκλησίας.
Διότι αυτή είναι, τελικά, η μία Εκκλησία. Και ποια ακριβώς οργανωτική μορφή έχει η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία – αυτό, ας πούμε, δεν είναι δική μου υπόθεση.
– Πώς αξιολογείτε όσα συμβαίνουν με την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία;
– Οι διωγμοί συνεχίζονται εδώ και πολλά χρόνια – ξεκίνησαν ήδη από το 2014.
Η πιστότητα που επιδεικνύουν τόσο ο κλήρος όσο και οι λαϊκοί της – είναι μία από τις χρυσές σελίδες της εκκλησιαστικής ιστορίας. Γνωρίζετε ότι είμαι ιστορικός και πάντα βλέπω τα γεγονότα σε ιστορική προοπτική. Αν οι ίδιοι οι άνθρωποι συνειδητοποιούν πλήρως τη σημασία αυτών των γεγονότων, δεν το γνωρίζω βέβαια.
Αλλά παραμένουν πιστοί στην πίστη τους και στην κανονική Εκκλησία, αν και αρνούμενοι θα αποκτούσαν πολλά πλεονεκτήματα. Είναι μάλλον έτοιμοι να υποστούν ξυλοδαρμό, όπως ο δεσπότης Λογγίνος (μητροπολίτης Μπάντσεν. – Σύνταξη).
Δεν είχα δει ποτέ πριν άνθρωπο με τόσο τεράστια μελανιάσματα γύρω από και τα δύο μάτια. Δεν ήξερα καν ότι κάτι τέτοιο είναι δυνατόν. Είχα επισκεφθεί τη μονή του, αλλά τότε δεν τον βρήκα.
Σκέφτομαι επίσης τον αγαπητό μου δεσπότη Αρσένιο (μητροπολίτης Σβιατογκόρσκ. – Σύνταξη), ο οποίος ανοικοδόμησε σχεδόν από το μηδέν τη Λαύρα του Σβιατογκόρσκ. Όλα αυτά είναι τεκμηριωμένα, υπάρχουν αρκετά υλικά στο διαδίκτυο. Αρχικά έγινε ηγούμενος της ανακαινισμένης μονής και στη συνέχεια – μητροπολίτης.
Άντεξε δύο χρόνια φυλακής και δεν άφησε τον εαυτό του να καμφθεί. Παράλληλα είναι πολύ ταπεινός και ειρηνικός άνθρωπος. Τελικά τον μετέφεραν σε κατ' οίκον περιορισμό – πιθανώς φοβούμενοι ότι θα πέθαινε στη φυλακή. Και αυτό, φυσικά, θα έδειχνε πολύ άσχημα.
Ξέρω πού βρίσκεται τώρα. Και μπορώ μόνο να φανταστώ τι πέρασε αυτός ο άνθρωπος όταν είδε τις φωτογραφίες και έμαθε για τη δολοφονία του μοναχού του.
Θυμάμαι ακόμη πώς ήταν ο δεσπότης – όχι απελπισμένος ή κατηφής, αλλά βαθύτατα θλιμμένος – όταν έπρεπε να τελέσει την κηδεία του μοναχού που σκοτώθηκε από τυχαία πτώση βλήματος στη μονή. Το βλέπω ακόμη μπροστά μου. Λειτουργούσε ο ίδιος στον ναό – με δάκρυα.
Και τώρα – αυτό. Τότε ήταν ατύχημα, κανείς δεν το έκανε σκόπιμα. Τώρα ο μοναχός σκοτώθηκε συνειδητά και με βαρβαρότητα. Είναι φρικτό.
– Θεωρείτε τον σκοτωμένο μοναχό Βαρσανούφιο μάρτυρα;
– Όπως σας είπα ήδη στην προσωπική μας συνομιλία, αν πιστεύουν στον Θεό αυτοί που κάνουν όλα αυτά, δεν το γνωρίζω. Και δεν είναι δική μου δουλειά να το κρίνω. Αλλά στην κρίση της ιστορίας δεν πιστεύουν.
Κάποτε όλα αυτά θα τελειώσουν.
Προσωπικά θεωρώ ότι ο σκοτωμένος μοναχός είναι μάρτυρας και πρέπει να αναγορευθεί στη χορεία των μαρτύρων. Έδωσε τη ζωή του για τον Χριστό.
Πολλοί επίσης μου έχουν πει ότι ο Μακαριώτατος μητροπολίτης Ονούφριος μετά την κοίμησή του θα αναγορευθεί στη χορεία των αγίων. Τον γνωρίζω προσωπικά και τον εκτιμώ πολύ. Αλλά η ιστορία θα γραφεί αργότερα.
– Τι εννοείτε μιλώντας για την κρίση της ιστορίας;
– Συνηθίζεται να λέγεται ότι την ιστορία τη γράφουν οι νικητές. Αλλά αυτό είναι μόνο κατά το ήμισυ αλήθεια. Αληθές και αποδείξιμο είναι άλλο: μπορεί κανείς να καταστρέψει όσα έγγραφα θέλει, αλλά πάντα θα παραμένουν αρκετά υλικά για να ανασυσταθεί η πορεία μιας σύγκρουσης ή οποιωνδήποτε άλλων γεγονότων.
Και στην ιστορία θα παραμείνουν όλα όσα υπέστη η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, την οποία όλες οι Τοπικές Εκκλησίες πάντα αναγνώριζαν ως τη μόνη κανονική στην Ουκρανία. Συμπεριλαμβανομένου και του Πατριάρχη Βαρθολομαίου.
– Γιατί, κατά τη γνώμη σας, άλλαξε η θέση του;
– Γνωρίζουμε ότι ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος δεν ενήργησε με δική του θέληση. Θα σας πω κάτι που λίγοι γνωρίζουν.
Από αξιόπιστη πηγή γνωρίζω ότι ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος είπε σε έναν Έλληνα πρεσβευτή: αν οι Αμερικανοί δεν ασκούσαν τόσο ισχυρή πίεση πάνω του, δεν θα το έκανε ποτέ αυτό – δεν θα διαιρούσε την Εκκλησία.
Φυσικά, όλα αυτά γίνονταν για να εξασθενίσουν τη Ρωσία. Η Ουκρανική Εκκλησία τότε ήταν πιο στενά συνδεδεμένη με το Πατριαρχείο Μόσχας από ό,τι σήμερα. Εννοώ τον καθαρά θεσμικό δεσμό.
Αυτό ακριβώς με απογοητεύει. Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Ιερώνυμος – επίσης αξιοσέβαστος άνθρωπος – υπέστη εξαιρετικά ισχυρή πίεση και υπέκυψε.
Αλλά γιατί αυτοί οι άνθρωποι, οι προκαθήμενοί μας, δεν έβαλαν απλώς τα εγκόλπιά τους στο τραπέζι και δεν είπαν: «Όχι, χωρίς εμένα. Δεν θέλω να λερώσω το καλό μου όνομα»; Προσωπικά δεν μπορώ να το καταλάβω αυτό.
Ένας επίσκοπος ή πατριάρχης που προκάλεσε σχίσμα στην Εκκλησία, ανεξάρτητα από τους λόγους, δεν μπορεί να εξαλείψει αυτή την αμαρτία ούτε με το ίδιο του το αίμα. Έτσι διδάσκουν οι άγιοι πατέρες. Ούτε με το ίδιο του το αίμα. Αυτό είναι τρομακτικό. Με κυριεύει φρίκη μόνο στη σκέψη αυτού. Στα κεφάλαια της εκκλησιαστικής ιστορίας που θα αφιερωθούν στην εποχή μας, όλα αυτά είναι ήδη γραμμένα.
Αν έστω ο πατριάρχης μετανοούσε… Αλλά όχι. Τον γνωρίζω προσωπικά, από τα νιάτα μου, γι' αυτό η πράξη του, στην ουσία, δεν με εκπλήσσει. Αλλά όλα αυτά είναι απεριόριστα θλιβερά.
Δόξα τω Θεώ, το να κρίνουμε τους αδελφούς μας δεν είναι δική μας δουλειά: Κριτής όλων είναι ένας ο Χριστός. Δεν ξέρω με ποιο μέτρο θα μπορούσα να μετρήσω όλα αυτά δίκαια, και ευχαριστώ τον Θεό που αυτό δεν είναι δική μου αποστολή.
Και όμως ως θεολόγος και ιστορικός δεν μπορώ παρά να αναρωτηθώ: μήπως αυτοί οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν ότι δεν θα αντέξουν στην κρίση της ιστορίας – και άρα στην κρίση ολόκληρης της ανθρωπότητας;
Δεν θα ήθελα το όνομά μου να συνδέεται με κάτι τέτοιο. Πίσω μας υπάρχουν δύο χιλιάδες χρόνια εκκλησιαστικής ιστορίας, και γνωρίζουμε πολύ καλά πώς τελικά αξιολόγησε τον έναν ή τον άλλο πατριάρχη, τον έναν ή τον άλλο πάπα.
Και γι' αυτό για άλλη μια φορά με βαθύτατο σεβασμό και ευλάβεια υποκλίνομαι μπροστά σε αυτή την πιστότητα μέχρι θανάτου – την πιστότητα της κανονικής Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
