Είναι απαραίτητη η εξομολόγηση πριν από κάθε Θεία Κοινωνία;
Οι κανόνες και η διδασκαλία των αγίων πατέρων σχετικά με αυτό το θέμα εξηγεί ο κληρικός της Οδησσού, πρωτοπρεσβύτερος Βαντίμ Γκλάντκι
Νομίζω ότι η κύρια αιτία του προβλήματος είναι η έλλειψη κατανόησης της ουσίας του μυστηρίου της Μετανοίας. Για πολλούς λαϊκούς και ιερείς, αυτό έχει γίνει μία από τις προϋποθέσεις ή, κατά κάποιο τρόπο, ένα «πάσο» για τη Θεία Κοινωνία. Στους εκκλησιαστικούς κανόνες δεν υπάρχει απαίτηση για υποχρεωτική εξομολόγηση πριν από τη Θεία Ευχαριστία. Οι Άγιοι Πατέρες επίσης δεν μιλούν για αυτό. Παρ' όλα αυτά, συχνά μπορεί να συναντήσει κανείς λόγια για την προκαταρκτική «κάθαρση της συνείδησης», «εξομολόγηση με αποφασιστικότητα να μην υποκύψει στην αμαρτία» κ.λπ.
Το θέμα είναι ότι συγχέουμε διαφορετικές έννοιες σε μία. Το Μυστήριο της Μετανοίας είναι το Μυστήριο της επανένωσης με την Εκκλησία εκείνων που έχουν απομακρυνθεί από Αυτήν λόγω της διάπραξης θανάσιμων αμαρτιών, γι' αυτό και το αποκαλούν «δεύτερο βάπτισμα». Πρέπει να το διακρίνουμε από την εξομολόγηση των καθημερινών αμαρτιών (που δεν απαιτεί τη συμμετοχή ιερέα). Και ακόμη περισσότερο από την αρχαία μοναστική πρακτική της αποκάλυψης των σκέψεων στον γέροντα.
Ο Απόστολος Παύλος λέει: «Ας δοκιμάζει τον εαυτό του ο άνθρωπος, και έτσι ας τρώει από αυτό το ψωμί και ας πίνει από αυτό το ποτήρι» (1Κορ.11:27). Δηλαδή, ο ίδιος ο κοινωνός πρέπει να δοκιμάζει τον εαυτό του, και όχι ο ιερέας ή κάποιος άλλος. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σχολιάζοντας αυτά τα λόγια, λέει ότι ο Απόστολος «διατάζει να δοκιμάζει όχι ο ένας τον άλλον, αλλά ο ίδιος τον εαυτό του, οργανώνοντας δικαστήριο χωρίς δημοσιότητα και κατηγορία χωρίς μάρτυρες».
Ο Άγιος Αναστάσιος Αντιοχείας: «Εάν πέφτουμε, όπως όλοι οι άνθρωποι, σε κάποιες συγχωρητέες αμαρτίες, όντας παρασυρόμενοι είτε από τη γλώσσα, είτε από την ακοή, είτε από τα μάτια, είτε από τη ματαιοδοξία, είτε από τη λύπη, είτε από τον θυμό, είτε από κάτι παρόμοιο, τότε, κατηγορώντας τον εαυτό μας και εξομολογούμενοι στον Θεό (εδώ πάλι δεν γίνεται λόγος για ιερέα), ας κοινωνούμε… Εάν όμως διαπράττουμε κάποιες βαριές, πονηρές, σαρκικές και ακάθαρτες αμαρτίες και έχουμε κακία προς τον πλησίον, τότε μέχρι να μετανοήσουμε με αξιόλογο τρόπο (εδώ γίνεται λόγος για το Μυστήριο), δεν πρέπει να αγγίζουμε καθόλου τα Θεία Μυστήρια».
Αποδεικνύεται ότι σε κάποιες αμαρτίες μπορούμε να περιοριστούμε σε νοητή εξομολόγηση ενώπιον του Θεού, ενώ οι βαριές αμαρτίες απαιτούν το Μυστήριο της επανένωσης με την Εκκλησία, που τελείται μέσω του ιερέα. Γι' αυτό σε πολλές Τοπικές Εκκλησίες η εξομολόγηση γίνεται μόνο μετά τη διάπραξη θανάσιμης αμαρτίας, που απομακρύνει τον άνθρωπο από το Σώμα της Εκκλησίας.
Είμαι βέβαιος ότι η πραγματική εξομολόγηση δεν μπορεί να είναι καθημερινή. Η Μετάνοια δεν είναι απλώς μια λίστα λαθών, αλλά μια βαθιά αλλαγή του νου και της καρδιάς, που απαιτεί χρόνο, κατανόηση, αλλαγή σκέψης. Μια τέτοια διαδικασία από τη φύση της δεν μπορεί να συμβαίνει συχνά, αλλιώς μετατρέπεται σε τυπικότητα ή σε συζητήσεις για οικογενειακά και προσωπικά προβλήματα, καθώς και οδηγεί σε ψευδείς πεποιθήσεις ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζητήσει μόνος του συγχώρεση από τον Θεό για τις αμαρτίες του.
Τελικά, αντί για προσευχητική συμμετοχή στη Λειτουργία, σχηματίζονται ουρές για το «πάσο». Αν και στην ίδια την τάξη της Λειτουργίας υπάρχουν αντίστοιχες προσευχές με αίτημα για συγχώρεση των αμαρτιών και κοινωνία χωρίς καταδίκη.
Φυσικά, υπάρχουν άνθρωποι που εισέρχονται για πρώτη φορά στον ναό, υπάρχουν εκείνοι που δεν θεωρούν τις θανάσιμες αμαρτίες ως τέτοιες, αλλά όταν στην ενορία υπάρχει υγιής ευχαριστιακή ζωή, ο ιερέας γνωρίζει τους ενορίτες του και μπορεί να τους ευλογεί για τη Θεία Κοινωνία χωρίς τυπικές εξομολογήσεις. Και για εκείνους που δεν γνωρίζει, θα υπάρξει χρόνος για προκαταρκτική συζήτηση και λεπτομερή μετάνοια, εάν είναι απαραίτητο.
