Πώς να πραγματοποιήσετε ένα προσκύνημα με όφελος για την ψυχή;
Αρχιμανδρίτης Μάρκελλος (Παβούκ) για το πώς να προετοιμαστείτε σωστά για προσκύνημα, τι είναι ο «άγιος τόπος» και γιατί ο αυστηρός κανονισμός προσελκύει περισσότερο από την άνεση
Το προσκύνημα είναι η πιο ευνοϊκή στιγμή για μετάνοια, για πνευματική αναθεώρηση ολόκληρης της ζωής μας. Στην καθημερινή βιασύνη είναι δύσκολο να συγκεντρωθούμε, να δούμε τον εαυτό μας από απόσταση. Αλλά κατά τη διάρκεια του προσκυνήματος, όταν δεν είσαι απασχολημένος με τα εγκόσμια, υπάρχει χρόνος με τη βοήθεια της προσευχής και της μετάνοιας να εισέλθεις στις πιο κρυφές γωνιές της ψυχής σου και να απαλλαγείς από κάθε βρωμιά, από όλα τα περιττά. Σε αυτό συμβάλλουν σε μεγάλο βαθμό οι μακρές, αργές μοναστηριακές λειτουργίες και οι προσεκτικοί πνευματικοί.
Ιδιαίτερα μεγάλη πνευματική ωφέλεια λαμβάνουν οι προσκυνητές που ταξιδεύουν στη Λαύρα του Ποτσάεβ. Μέχρι πρόσφατα, πολλοί έρχονταν επίσης στο Κίεβο για να προσκυνήσουν και να ζητήσουν βοήθεια από τους αγίους του Θεού, που αναπαύονται στις Κοντινές και Μακρινές σπηλιές της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου. Αλλά τώρα, δυστυχώς, η πρόσβαση στη Κάτω Λαύρα, στα ιερά λείψανα, για όχι εντελώς κατανοητούς λόγους, έχει πλήρως αποκλειστεί από τις αρχές. Κάποια στιγμή, τουλάχιστον οι μοναχοί μπορούσαν να λειτουργούν και να προσεύχονται στις σπηλιές, αλλά τώρα ούτε αυτή η δυνατότητα υπάρχει.
Ωστόσο, και σε άλλα, λιγότερο γνωστά μοναστήρια μπορεί κανείς να λάβει μεγάλη ωφέλεια, αν πηγαίνουμε όχι απλώς σαν σε εκδρομή, αλλά ακριβώς για μετάνοια και προσευχή. Η ωφέλεια από το προσκύνημα εξαρτάται ελάχιστα από τον αριθμό των ιερών λειψάνων και των θαυματουργών εικόνων. Όλα εξαρτώνται από την πνευματική διάθεση του ίδιου του προσκυνητή, από το πόσο είναι έτοιμος να προσευχηθεί και να μετανοήσει.
Πολύ τυχεροί θα είναι εκείνοι που θα έχουν μαζί τους έναν καλό οδηγό, που ξέρει να τα εξηγεί όλα, να δείχνει, να οργανώνει τη μεταφορά, το γεύμα και τη διανυκτέρευση. Αν ο οδηγός είναι άπιστος, για τον οποίο τα λείψανα είναι απλώς μουσειακά εκθέματα και οι βίοι των αγίων επινοημένοι ευσεβείς θρύλοι, αν τον ενδιαφέρει μόνο να κερδίσει περισσότερα, τότε η παραμονή σε οποιοδήποτε, το πιο ιερό μέρος μαζί του θα έχει ελάχιστο όφελος.
Θα μοιραστώ μια τέτοια παρατήρηση. Οι περισσότεροι άνθρωποι, παρά τον πνευματικό φιλελευθερισμό και τη χαλάρωση που επικρατεί στην κοινωνία, επιθυμούν να πάνε ακριβώς σε εκείνα τα ιερά μέρη, όπου ο μοναστηριακός κανονισμός είναι αυστηρότερος, οι λειτουργίες πιο μακροχρόνιες και οι πνευματικοί αυστηρότεροι. Και εκεί όπου οι λειτουργίες γίνονται βιαστικά, όπου οι πνευματικοί δεν δίνουν αυστηρή επιτίμηση για ντροπιαστικές αμαρτίες, η ροή των προσκυνητών δεν είναι τόσο μεγάλη. Διότι στις βιαστικές λειτουργίες και στις όχι πάντα προσεκτικές εξομολογήσεις μπορούν να συμμετάσχουν και στον ενοριακό τους ναό. Στα ιερά εκείνα μέρη, όπου ο άνθρωπος μπορεί να ταπεινώσει περισσότερο την ψυχή και το σώμα του, αισθάνεται περισσότερη χάρη, μεγαλύτερη επαφή με τη "φωνή της λεπτής αύρας". Αυτό δεν είναι αυθυποβολή και δεν είναι πλάνη, όπως μπορεί να νομίσει κάποιος, αλλά ένας αμετάβλητος νόμος της πνευματικής ζωής, που εκφράζεται με τα λόγια του αγίου αποστόλου: "Ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, αλλά στους ταπεινούς δίνει χάρη".
Τώρα μπορεί κανείς να προσκυνήσει με άνεση: με λεωφορείο, αυτοκίνητο, τρένο, αεροπλάνο. Αλλά παλαιότερα οι προσκυνητές, αν και μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν κάποιο από τα μέσα μεταφοράς που υπήρχαν τότε, προτιμούσαν να πηγαίνουν στα ιερά μέρη με τα πόδια ακριβώς για να ταπεινώσουν περισσότερο τον εαυτό τους και να λάβουν περισσότερη χάρη. Παράλληλα, διέτρεχαν και μεγάλο κίνδυνο, καθώς στο δρόμο μπορούσαν να τους ληστέψουν ή ακόμα και να τους σκοτώσουν.
Είναι υπέροχο όταν οι προσκυνηματικές εκδρομές οργανώνονται από ενοριακούς ιερείς. Αυτό πάντα ενώνει τον λαό, καθώς επιτρέπει να γνωρίσουν καλύτερα ο ένας τον άλλον. Το προσκύνημα ταυτόχρονα δίνει τη δυνατότητα να πραγματοποιηθεί ιεραποστολική και εκπαιδευτική δραστηριότητα. Διότι συχνά συμβαίνει έτσι, που με την επιμονή συγγενών, φίλων ή απλώς για παρέα, στην προσκυνηματική εκδρομή συμμετέχουν και όχι εντελώς εκκλησιαστικοί άνθρωποι, που δεν γνωρίζουν τους στοιχειώδεις κανόνες της πνευματικής ζωής. Αγγίζοντας τα ιερά, συμμετέχοντας, έστω και όχι εντελώς συνειδητά, στις λειτουργίες, και αυτοί αγιάζονται και στη συνέχεια αρχίζουν να επισκέπτονται τακτικά τον ναό.
Έτσι, δεν μπορούμε να υιοθετήσουμε την προτεσταντική άποψη, την οποία υιοθετούν και κάποιοι ορθόδοξοι, που ισχυρίζονται ότι από τα προσκυνηματικά ταξίδια δεν υπάρχει κανένα όφελος, ότι το κύριο είναι να επιδιώκουμε την ειρήνη στην ψυχή και την αγάπη προς τον πλησίον. Εμείς, οι ορθόδοξοι χριστιανοί, είμαστε πεπεισμένοι ότι στην πνευματική ζωή πρέπει να υπάρχει συνέργεια. Και ο άνθρωπος με τη θυσία και την ταπείνωσή του κοσμεί τον ιερό τόπο, και ο προσευχημένος ιερός τόπος πνευματικά κοσμεί και μεταμορφώνει τον άνθρωπο.
